Als je in Ierland woont of gaat wonen, is het handig om te begrijpen hoe het regeringssysteem werkt. Je leert hier alles over de Ierse regering: hoe zij wordt gevormd, wie de belangrijkste spelers zijn en wat hun taken zijn.
Wat doet de Ierse regering?
De Ierse regering bestaat uit een groep ministers die verantwoordelijk zijn voor de uitvoerende macht. Dit betekent dat zij wetten uitvoeren met behulp van ambtenaren, politie en het leger.
Het hoofd van de regering is de Taoiseach (spreek uit: “Tee-shock”), de Ierse minister-president. De huidige Taoiseach is Simon Harris. Hij wordt bijgestaan door de Tánaiste (“Tawn-ish-te”), de vicepremier, en een kabinet van maximaal 15 ministers.
Elke minister is verantwoordelijk voor een specifiek ministerie, zoals Financiën, Onderwijs of Gezondheid. Samen maken zij belangrijke beleidsbeslissingen voor het land.
Hoe wordt de regering gevormd?
Na algemene verkiezingen kiest de Dáil Éireann (het Ierse parlement) de nieuwe Taoiseach. Meestal wordt de leider van de grootste partij Taoiseach.
Als geen enkele partij een meerderheid heeft, kunnen meerdere partijen samenwerken in een coalitieregering. De partijen spreken dan af wie Taoiseach wordt en hoe de ministerposten worden verdeeld.
Kan er geen regering worden gevormd? Dan kan de president nieuwe verkiezingen uitschrijven.
Huidige regering (2024)
Ierland wordt momenteel geregeerd door een coalitie van Fine Gael, Fianna Fáil en de Green Party. Deze coalitie kwam in 2020 aan de macht na maanden van onderhandelingen.
Samenstelling van de regering
Artikel 28 van de Ierse grondwet bepaalt hoe de regering is samengesteld:
- Minimaal 7 en maximaal 15 ministers
- Alle ministers moeten lid zijn van de Dáil of Seanad (Eerste of Tweede Kamer)
- Maximaal 2 ministers mogen uit de Seanad komen
- De Taoiseach, Tánaiste en Minister van Financiën moeten lid zijn van de Dáil
Daarnaast kan de Taoiseach junior ministers (Ministers van Staat) benoemen. Zij zitten niet in het kabinet, maar helpen de hoofdministers.
Ook benoemt de Taoiseach een Attorney General (procureur-generaal) voor juridisch advies. Deze persoon is geen regeringslid maar woont wel kabinetsvergaderingen bij.
De Taoiseach: hoofd van de regering
De Taoiseach (Iers voor “leider”) heeft veel belangrijke taken:
- Contactpersoon met de president: adviseert over het bijeenroepen en ontbinden van de Dáil
- Wetgeving: dient nieuwe wetten ter ondertekening in bij de president
- Leiderschap: zit kabinetsvergaderingen voor en coördineert het regeringsbeleid
- Internationale vertegenwoordiging: vertegenwoordigt Ierland in de EU en bij andere landen
De Taoiseach wordt bijgestaan door de Chief Whip van de regering, die ervoor zorgt dat regeringspartijen samen blijven stemmen in het parlement.
De Tánaiste: vicepremier
De Tánaiste is de nummer twee van de regering. Hij of zij:
- Vervangt de Taoiseach bij ziekte of buitenlandse reizen
- Neemt tijdelijk over als de Taoiseach overlijdt of aftreedt
- Kan ook een eigen ministerie leiden
Net als andere ministers kan de Tánaiste door de Taoiseach worden ontslagen.
Coalitieregeringen in Ierland
Omdat Ierland veel politieke partijen heeft, zijn coalitieregeringen heel normaal. Hierbij werken twee of meer partijen samen.
Zo werkt het:
- De partijen maken afspraken over beleid en ministerposten
- Meestal wordt de leider van de grootste partij Taoiseach
- De kleinere partij levert vaak de Tánaiste
- Ministerposten worden eerlijk verdeeld naar grootte
De coalitie blijft aan de macht zolang zij steun heeft van een meerderheid in de Dáil. Vallen de partijen uit elkaar? Dan kunnen er nieuwe verkiezingen komen.
De rol van de Chief Whip
De Chief Whip is een belangrijke figuur die:
- Regeringszaken organiseert in de Dáil
- Contact onderhoudt met oppositiepartijen
- Ervoor zorgt dat regeringspartij-leden aanwezig zijn bij stemmingen
- Toezicht houdt op nieuwe wetgeving
Als een parlementslid van een regeringspartij tegen de regering stemt, kan hij of zij de “whip” verliezen – dat betekent uitsluiting uit de partij.
De Ierse president
Ierland heeft ook een president als staatshoofd. Michael D. Higgins is de huidige president (herkozen in 2018 voor een tweede termijn tot 2025).
De president heeft vooral ceremoniële taken en ondertekent nieuwe wetten. Hij staat boven de partijpolitiek en vertegenwoordigt alle Ieren.
Checklist: wat moet je weten?
- De Taoiseach is de Ierse minister-president
- De regering bestaat uit maximaal 15 ministers
- Coalitieregeringen zijn normaal in Ierland
- Alle ministers zijn verantwoording verschuldigd aan het parlement
- De president is staatshoofd en ondertekent wetten
- Actuele informatie vind je altijd op citizensinformation.ie